Reclamebeleid in de openbare ruimte

Reclamebeleid is in veel gemeenten versnipperd georganiseerd, waarbij regels vaak verspreid zijn over de APV, contracten en losse vergunningen. Hierdoor bestaat de kans dat een samenhangende visie ontbreekt, wat kan leiden tot een onduidelijk straatbeeld, wildgroei aan uitingen of juist gemiste kansen op gebied van regie en inkomsten. Tegelijkertijd neemt de druk op de openbare ruimte toe, waarbij de balans tussen ruimtelijke kwaliteit en verrommeling steeds belangrijker wordt. Nieuwe ontwikkelingen zoals digitalisering met LED-schermen, aandacht voor duurzaamheid en datagedreven toepassingen maken het vraagstuk bovendien complexer.

De rol van reclame in de openbare ruimte

Reclame draagt bij aan de levendigheid en dynamiek van een gemeente. Het helpt ondernemers zichtbaar te zijn, ondersteunt voorzieningen zoals bushokjes en kan een bron van inkomsten vormen. Tegelijkertijd brengt reclame ook duidelijke uitdagingen met zich mee. Zonder heldere kaders ontstaat al snel een versnipperd beeld, met een opeenstapeling van borden, schermen en uitingen die afbreuk doen aan de ruimtelijke kwaliteit. Inwoners ervaren dit vaak als visuele drukte of zelfs vervuiling. Daarnaast ontstaan er nieuwe vraagstukken door technologische ontwikkelingen. Digitale reclameobjecten zorgen voor extra dynamiek, maar roepen ook vragen op over energiegebruik, verkeersveiligheid en impact op de omgeving. Een doordachte aanpak is daarom essentieel.

Afwegingskaders voor reclamebeleid

Bij het vormgeven van reclamebeleid spelen een aantal belangrijke thema’s een centrale rol. Zo vraagt het om een goede balans tussen commerciële ruimte en de kwaliteit van de openbare ruimte. Daarbij is het voorkomen van visuele vervuiling een belangrijk aandachtspunt, zodat het straatbeeld rustig, overzichtelijk en aantrekkelijk blijft. Tegelijkertijd is het van belang om gelijke kansen voor ondernemers te waarborgen, zodat er sprake blijft van een eerlijk speelveld. Ook de afweging tussen financiële opbrengsten en maatschappelijke waarde speelt een steeds grotere rol in de besluitvorming. De kaders hiervoor kunnen worden vastgelegd in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en het omgevingsplan.

Gemeente als regisseur

Gemeenten kunnen met hun reclamebeleid nadrukkelijk invloed uitoefenen op de inhoud van reclame-uitingen in de openbare ruimte. Zo heeft Amsterdam per 1 mei 2026 bepaalde reclame voor onder andere vlees, cruises, goedkope vliegtickets en dieselauto’s verboden in de openbare ruimte en op ov-locaties. Dit bouwt voort op eerder beleid uit 2020, waarin de stad als eerste ter wereld fossiele reclame in de publieke ruimte heeft verboden.

Ook andere Nederlandse gemeenten kiezen steeds vaker voor beperkingen op reclame voor bijvoorbeeld alcohol, vlees of luchtvaart. Aanleiding hiervoor is onder meer de wens om de milieubelasting te beperken, de leefomgeving gezonder te maken en kwetsbare groepen, zoals jongeren, beter te beschermen tegen bepaalde verleidingen. Los van de discussie over de wenselijkheid ervan, laten deze ontwikkelingen duidelijk zien welke beleidsruimte gemeenten hebben om richting te geven aan de rol en impact van reclame in de openbare ruimte.

Visie Planterra

Reclame is in Nederland onderdeel van de openbare ruimte. Reclamebeleid wordt in veel gemeenten nog vooral benaderd als een juridisch of financieel vraagstuk, met de nadruk op vergunningen en contracten. Daarmee blijft een belangrijke kans onbenut.

Wij beschouwen reclame in de openbare ruimte niet als een opzichzelfstaand issue, maar als integraal onderdeel van de ruimtelijke kwaliteit. Voor de lokale economie en cultuur is het belangrijk dat bedrijven en initiatieven zichtbaar zijn en zich kunnen profileren. Voor de gebruiker beïnvloedt reclame het straatbeeld, de beleving en het gedrag. Voor de gemeente is reclame in de openbare ruimte een (bescheiden) inkomstenbron en een onderwerp voor de beheerbaarheid.

Dit alles vraagt om een zorgvuldige, integrale en beleidsmatige benadering. Niet vanuit losse regels of individuele aanvragen, maar vanuit een duidelijke visie op de openbare ruimte als geheel. Een visie waarin ruimte is voor commerciële expressie, zonder dat dit ten koste gaat van veiligheid, rust en ruimtelijke kwaliteit. De kern ligt in het maken van bewuste keuzes: waar past reclame, in welke vorm en met welk doel? Door deze keuzes vast te leggen in een helder afwegingskader ontstaat balans tussen de belangen van adverteerders en het publieke belang van een veilige, aantrekkelijke en samenhangende leefomgeving. Zo wordt reclame geen verstorende factor, maar een versterking van de openbare ruimte.

Meer weten?

Meer weten? Neem contact op met Jeroen Bruinenberg voor meer informatie. We gaan graag met je in gesprek!