Naar een leefbare, hondvriendelijke én schone openbare ruimte

Voor veel huishoudens zijn honden onderdeel van het dagelijks leven en daarmee ook van de openbare ruimte. Toch wordt het onderwerp honden in gemeenten nog vaak benaderd als een overlastdossier, met de nadruk op regels en handhaving. Dat is een gemiste kans.

Wij zien honden niet als probleem, maar als een structureel onderdeel van het gebruik van de openbare ruimte. Daarmee vormen ze een volwaardige ontwerpopgave binnen beleid, inrichting en beheer. De centrale vraag voor gemeenten is dan ook niet óf honden een plek moeten krijgen, maar hoe die plek slim, veilig en toekomstbestendig wordt ingericht.

Honden: waarde én uitdaging

Honden leveren een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid van wijken. Ze stimuleren beweging, zorgen voor ontmoeting en versterken sociale cohesie. Uitlaatmomenten zijn vaak informele ontmoetingsmomenten tussen bewoners.

Tegelijkertijd brengen honden ook herkenbare knelpunten met zich mee, zoals hondenpoep en loslopende honden op plekken waar dat niet wenselijk is. Daarnaast ontstaan er regelmatig conflicten tussen verschillende gebruikers van de openbare ruimte. Zo kunnen ouders zich zorgen maken wanneer honden loslopen in de buurt van speelplekken, kunnen hardlopers of fietsers zich onveilig voelen door (bijtende/ blaffende) honden en kunnen hondenbezitters onderling in discussie raken over gedrag en verantwoordelijkheid van hun dieren.

Het is dan ook niet verrassend dat hondenoverlast in veel gemeenten structureel in de top van meldingen staat, vaak naast zwerfafval en onkruid. Een doordachte aanpak is daarom noodzakelijk.

Waarom hondenbeleid noodzakelijk is

Een gemeente zonder structureel hondenbeleid reageert vaak ad hoc op meldingen van bezorgde of boze burgers. Dit zorgt voor onduidelijkheid, frustratie en een ongelijk speelveld tussen hondenbezitters en niet-hondenbezitters. Gemeenten die wél beleid ontwikkelen, ervaren dat het aantal meldingen afneemt, het draagvlak toeneemt, de handhaving effectiever wordt, conflicten in de openbare ruimte verminderen en voorzieningen beter worden gebruikt. Een duidelijke visie op honden is daarom geen luxe, maar een noodzakelijke voorwaarde voor een goed functionerende en leefbare openbare ruimte.

Van regels naar ruimtelijke kwaliteit

In veel gemeenten is hondenbeleid historisch gegroeid: een verzameling van regels, los aangewezen uitlaatplekken en reactieve maatregelen op klachten. Dit leidt vaak tot versnippering en onduidelijkheid voor gebruikers. Een toekomstbestendige aanpak vraagt om een verschuiving van regels naar ruimtelijke kwaliteit, van handhaving naar gedragsbeïnvloeding en van losse maatregelen naar integraal beleid. Honden in de openbare ruimte raken immers meerdere domeinen tegelijk, zoals groenbeheer, gezondheid, sociale veiligheid, participatie en zelfs klimaatadaptatie.

De openbare ruimte als gedeelde ruimte

De openbare ruimte is van iedereen. Hondenbezitters, kinderen, wandelaars en omwonenden gebruiken dezelfde ruimte, maar met verschillende verwachtingen.

Conflicten ontstaan meestal niet door honden zelf, maar door onduidelijke zonering, een gebrek aan passende voorzieningen en inconsistente communicatie. Een goede inrichting kan deze spanningen voorkomen, bijvoorbeeld door logisch gesitueerde losloopgebieden, duidelijke overgangen tussen functies en veilige, overzichtelijke plekken.

Gedrag en communicatie als sleutel

Regels alleen zijn niet voldoende. Gedrag van gebruikers wordt in sterke mate beïnvloed door de inrichting en communicatie. Succesvolle gemeenten zetten daarom in op duidelijke en consistente bebording, positieve gedragssturing waarbij wordt benadrukt waar iets wél mag, participatie van bewoners en hondenbezitters en gerichte handhaving waar dat nodig is. Draagvlak speelt hierin een cruciale rol, want zonder begrip en acceptatie blijft elk beleid kwetsbaar.

Naar een toekomstbestendige aanpak

De rol van honden in de openbare ruimte verandert mee met bredere maatschappelijke trends: verstedelijking, verdichting, veranderend recreatiegedrag en groeiende aandacht voor gezondheid en welzijn. Een toekomstgerichte visie verbindt beleid, ontwerp en beheer, maakt expliciete keuzes in ruimtegebruik, is flexibel en schaalbaar en baseert zich zowel op data als op praktijkervaring. Voor gemeenten ligt hier een kans om een ogenschijnlijk klein onderwerp te benutten als hefboom voor een bredere verbetering van de leefomgeving.

Hoe wij gemeenten helpen

Als adviesbureau ondersteunen wij gemeenten bij het:

• In kaart brengen van overlastgebieden (a.d.h.v. meldingen) en vertalen dit naar maatregelen
• Ontwikkelen van hondenbeleid en -visies
• Begeleiden van participatietrajecten, zoals inwonersavonden, enquêtes, online consultaties etc.

Meer weten?

Meer weten wat wij voor u kunnen betekenen op dit gebied? Neem een kijkje op onze dienstenpagina Hondenbeleid of neem contact op met onze expert Xander Verweij.