Gemeente Nijmegen – Is een materialendepot voor elementenverharding rendabel? Wij zochten het uit

Is een materialendepot financieel rendabel, hoeveel CO₂ bespaar je ermee, en wat heb je ervoor nodig? Steeds meer gemeenten buigen zich over deze vragen. Zo ook gemeente Nijmegen. De ambities voor een duurzame, circulaire openbare ruimte zijn duidelijk; de uitdaging zit vooral in de uitvoering. 

Samen met de gemeente onderzochten we hoeveel ruimte een depot vraagt, wat het kost én wat het oplevert. Dit resulteerde in een Businesscase met een duidelijke uitkomst: een materialendepot maakt circulair werken in de openbare ruimte niet alleen beter haalbaar, maar ook meetbaar en schaalbaar. In dit artikel delen we de belangrijkste inzichten uit dat traject. 

Waarom een materialendepot? 

Bij werkzaamheden in de openbare ruimte komen grote hoeveelheden materialen vrij, zoals klinkers, tegels en betonstraatstenen. Soms worden deze direct hergebruikt, maar vaak is dat binnen hetzelfde project niet mogelijk. In de praktijk betekent dit dat een groot deel van de ‘oogst’ vervalt aan de aannemer. Daarmee verliezen gemeenten grip op hun materialen en het hergebruik daarvan.  

Een materialendepot (ook wel materialenhub of materialenbank) biedt hiervoor een oplossing. Het is een centrale plek waar vrijkomende materialen worden opgeslagen, geregistreerd en beheerd voor later gebruik. Zo houden gemeenten de controle over hun materialen en wordt hergebruik op grotere schaal mogelijk. 

Wat heb je nodig voor een depot? 

Hoewel veel gemeenten al een gemeentewerf hebben, is deze meestal ingericht op dagelijks beheer: machines, klein materiaal en operationele voorraden. Voor structureel hergebruik is meer ruimte en andere logistiek nodig. Denk aan gescheiden vakken voor verschillende typen materialen, ruimte voor inspectie en bewerking, en een logistieke inrichting die transport van en naar projecten ondersteunt. Een materialendepot is daarmee geen extra opslagplek, maar een voorziening die specifiek is ingericht voor circulair materiaalbeheer. 

Belangrijke vragen bij het opzetten van een depot zijn: 

• Inzicht in materiaalstromen: Welke materialen komen vrij? In welke hoeveelheden, op welke momenten en met welke kwaliteit? 

• Logistiek en opslag: Waar worden materialen opgeslagen? Hoe worden ze geregistreerd en behandeld om de kwaliteit te behouden? 

• Organisatie en beheer: Wie beheert het depot? Hoe worden processen ingericht tussen beheer, projecten, aannemers en leveranciers? 

• Financiële afwegingen: Wat zijn de investerings- en beheerkosten? En hoe verhouden deze zich tot de baten van hergebruik en CO₂‑reductie? 

Wat levert het op? 

Hergebruik levert duidelijke en meetbare voordelen op. De grootste milieu-impact van elementenverhardingen ontstaat namelijk in de productiefase. Door bestaande materialen opnieuw toe te passen, vermijd je een groot deel van de impact van nieuw materiaal. 

Structureel hergebruik via een materialendepot leidt onder meer tot: 

• aanzienlijk minder CO₂-uitstoot binnen het gemeentelijk wegennet;  

• een lager gebruik van schaarse, primaire grondstoffen;  

• een stevige impuls voor circulaire ambities in beheer en projecten;  

• minder transportbewegingen en dus minder emissies 

Een belangrijk inzicht uit het traject in Nijmegen is dat niet alle materiaalstromen gelijk scoren. Voor betonproducten is de businesscase soms beperkt, terwijl hergebruik van gebakken materialen veel gunstiger is. Door duurzaamheid en financiën in samenhang te beoordelen, kan een gemeente het depot gericht en efficiënt inzetten. 

De businesscase voor Nijmegen 

Een belangrijke les uit de praktijk is: begin. De precieze aanpak verschilt per gemeente en hangt af van beleid, organisatie en schaal. Juist daarom is een goed onderbouwde businesscase waardevol: het geeft richting in een ontwikkeling die nog volop in beweging is.  

Voor gemeente Nijmegen stelde Planterra een integrale businesscase op. Die maakt concreet wat er nodig is om een materialendepot op te zetten en biedt houvast in de eerste stappen. Twee beleidsadviseurs Duurzaamheid van de gemeente Nijmegen verwoorden dat als volgt: 

“Het rapport maakt het makkelijker om het gesprek te voeren. De vragen die je intern als eerste krijgt – hoeveel ruimte is nodig, wat kost het en hoe richt je het in – worden ermee meteen beantwoord.”  

De gemeente werkt inmiddels aan het vinden van een geschikte locatie. Het rapport biedt daarbij niet alleen de randvoorwaarden en afwegingen, maar ook een praktisch stappenplan voor de verdere uitwerking. In de businesscase staan centraal: 

• een analyse van relevante beleidskaders, duurzaamheidsdoelen en materiaalstromen;  

• inzicht in de belangrijkste materiaalstromen, potentiële duurzaamheidswinst en financiële effecten;  

• ervaringen en lessen van andere gemeenten met een materialenhub;  

• een integraal eindadvies waarin organisatorische, logistieke en financiële aspecten samenkomen;  

• een heldere roadmap met een gefaseerd stappenplan voor de realisatie van een gemeentelijk materialendepot. 

Tegelijkertijd zijn er nog vraagstukken die verdere uitwerking vragen, zoals het beheer van het depot en de borging dat het geen gewone gemeentewerf wordt, maar een plek waar materialen daadwerkelijk blijven circuleren. Omdat er in Nederland nog relatief weinig gemeenten zijn met langdurige ervaring op dit vlak, bestaan er nog niet voor alle vragen standaardantwoorden. Veel kennis ontstaat nog in de praktijk. 

De samenwerking tussen gemeente Nijmegen en Planterra was daarom dan ook een gezamenlijke zoektocht en leerproces. 

“Wat de opdracht bijzonder maakte, is dat het nog grotendeels onontgonnen terrein is. We hebben het samen moeten verkennen hoe je zo’n depot in kaart brengt en welke criteria daarin echt bepalend zijn. Dat was voor beide partijen een soort ontdekking”. 

Nijmegen kiest bewust voor een beheerste start, met om te beginnen alleen materiaalstromen waarvan de kans op herinzet groot is. Ook blijft de gemeente in contact met andere gemeenten om kennis en ervaringen uit te wisselen. Op lange termijn zien de duurzaamheidsadviseurs graag een netwerk van hubs door heel Nederland en meer standaardisatie in hergebruik binnen beheer en inrichting van de openbare ruimte. 

Ook aan de slag met circulair materiaalbeheer? 

Hoe werkt jouw gemeente aan circulaire en duurzame ambities in de openbare ruimte? Planterra helpt gemeenten bij het in kaart brengen van materiaalstromen, het ontwikkelen van circulaire strategieën en het vertalen daarvan naar praktische oplossingen in beheer en projecten. 

We denken graag mee over de mogelijkheden voor jouw gemeente. Neem gerust contact op met onze expert Jeroen Bruinenberg. 

Wil je als gemeente direct praktisch aan de slag? Planterra verzorgt een Masterclass Circulair Wegbeheer. De eerstvolgende Masterclass vindt plaats op dinsdag 8 september. Hou onze website in de gaten voor de volgende masterclass, of schrijf je in voor de nieuwsbrief.