Van ambitie naar uitvoering: biodiversiteit meetbaar maken

Steeds meer gemeenten nemen in hun Omgevingsvisie en beleidsstukken het verbeteren van biodiversiteit op als belangrijke ambitie. De urgentie is duidelijk: biodiversiteit staat onder druk, terwijl groen en natuur bovendien ook essentieel zijn voor gezondheid, klimaatadaptatie en leefbaarheid in steden.

De uitdaging ligt echter in de vertaling van ambitie naar praktijk. Hoe maak je biodiversiteit concreet in ontwerp en beheer van de openbare ruimte? Welke maatregelen dragen écht bij? En hoe maak je inzichtelijk of de huidige inrichting en het beheer voldoende bijdragen aan biodiversiteit?

De opgave

Gemeenten gebruiken voor het beoordelen van de kwaliteit van de openbare ruimte vaak de beeldkwaliteitssystematiek van CROW. Deze methodiek richt zich op ‘schoon, heel en netjes’, maar bevat geen maatlat voor biodiversiteit.

Deze, en menig andere bestaande meetsystematieken sluiten onvoldoende aan bij de wens ook de kwaliteit m.b.t. de biodiversiteit inzichtelijk te maken. Hierdoor ontbreekt een praktisch en herkenbaar instrument om biodiversiteit integraal onderdeel te maken van beleid, ontwerp, beheer en uitvoering.

Onze aanpak

In samenwerking met Beheeraccent, een koplopersgroep bestaande uit negen gemeenten en uitvoeringsorganisatie DAR ontwikkelde Planterra biodiversiteitsmaatlat die wél aansluit bij de CROW-systematiek. De koplopersgroep bestond uit: gemeente Rotterdam, Purmerend, Apeldoorn, Arnhem, Ede, Dordrecht, Den Haag, Nijmegen, Gooise Meren.

Het resultaat: drie thema’s, 25 condities

De biodiversiteitsmaatlatten maken de kwaliteit van de openbare ruimte voor biodiversiteit inzichtelijk en toepasbaar binnen de volledige beleidscyclus: van strategisch beleid tot operationeel beheer.

De maatlat bestaat uit drie hoofdthema’s:

• Bodem en kringloop
• Structuur
• Natuurlijk groen en blauw

Binnen deze thema’s zijn twaalf biotische en abiotische condities uitgewerkt, elk met een eigen beoordelingsmaatlat.

Na een eerste literatuurstudie en conceptontwikkeling zijn de maatlatten in meerdere iteraties aangescherpt tijdens werksessies met de partners. In augustus en september 2025 hebben alle deelnemende gemeenten de conceptmaatlatten in de praktijk getest. De feedback uit deze pilots is verwerkt in de definitieve versie. Voor gemeente Rotterdam is de maatlat bovendien toegepast in de Apptimize-app van Beheeraccent, zodat monitoring op dezelfde wijze kan plaatsvinden als bij de bestaande CROW-beeldsystematiek.